Digital Citizen

• 02 มี.ค. 69
• 21
• Share

  • 
  • 
  • 

คุณค่าที่มองไม่เห็น’ ของการเปิดตัว SIA & SROI กับ ELDC

ในโลกที่เทคโนโลยีเปลี่ยนเร็วขึ้นทุกวันการพัฒนาประเทศไม่ได้หมายถึงการสร้างระบบใหม่ให้ทันสมัยที่สุดเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่หมายถึง การทำให้เทคโนโลยีนั้น “เข้าถึงคนจริง ๆ” และช่วยให้ชีวิตของผู้คนดีขึ้น อย่างเป็นรูปธรรม แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 จึง เลือกวางโจทย์ใหญ่ไว้ที่การลดความเหลื่อมล้ำในทุกมิติ ตั้งแต่โครงสร้าง พื้นฐาน การศึกษา อาชีพ ไปจนถึงการเข้าถึง เทคโนโลยีดิจิทัล เพราะหาก เทคโนโลยีก้าวหน้าแต่คนบางกลุ่มยังตามไม่ทัน การพัฒนานั้นก็ไม่อาจเรียกว่า ยั่งยืนได้อย่างแท้จริง ด้วยแนวคิดนี้ โครงการดิจิทัลของภาครัฐ ในยุคปัจจุบันจึง ถูกคาดหวังมากกว่าการ “ทำให้เสร็จตามแผน” แต่ต้องตอบให้ได้ว่า สิ่งที่ทำ ลงไปนั้นสร้างการ เปลี่ยนแปลงอะไรให้กับคนและสังคมเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้น ช่วยเพิ่มโอกาสในการเรียนรู้หรือสร้างรายได้หรือไม่ และสามารถ ช่วยลด ช่องว่าง ระหว่างคนที่เข้าถึงดิจิทัลกับคนที่ยังเข้าไม่ถึงได้หรือไม่ คำถาม เหล่านี้กลายเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในยุคดิจิทัล
อย่างไรก็ตาม เมื่อมองไปที่การประเมินผล “โครงการพัฒนา ทักษะด้านดิจิทัล” จะพบความ ท้าทายที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ คือ “การวัดผลลัพธ์ที่ เกิดขึ้นจริง” โครงการจำนวนมากสามารถรายงานผลได้อย่างชัดเจน ในเชิงปริมาณ ไม่ว่าจะเป็นจำนวนหลักสูตรที่อบรม จำนวนผู้เข้าร่วมกิจกรรม หรือจำนวนครั้งของการอบรม แต่เมื่อถามต่อว่า ผู้เข้าร่วม “เปลี่ยนไปอย่างไร” หรือ “สิ่งที่เรียนรู้ถูกนำไปใช้จริงได้แค่ไหน” คำตอบเหล่านี้ มักไม่ปรากฏ อยู่ในรายงานตัวเลข นี่คือสิ่งที่เรียกว่า “คุณค่าที่มองไม่เห็น” ซึ่งเป็นผลลัพธ์ เชิงคุณภาพที่ไม่สามารถวัดได้ด้วยการนับกิจกรรม เพียงอย่างเดียว คุณค่าที่มองไม่เห็นเหล่านี้อาจอยู่ในรูปของความมั่นใจที่เพิ่มขึ้น ความกล้าที่จะลองใช้ เทคโนโลยีใหม่ ๆ การมองเห็นโอกาสทาง อาชีพที่ไม่เคยคิดมาก่อน หรือการ เกิดเครือข่ายการเรียนรู้ในชุมชน แม้สิ่งเหล่านี้จะไม่สามารถแสดงออกมาเป็น ตัวเลขที่ชัดเจนในทันที แต่กลับ เป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาในระยะยาว หากไม่มีกลไกที่ช่วยทำความเข้าใจและอธิบายคุณค่าเหล่านี้ “โครงการพัฒนา ทักษะด้านดิจิทัล”  จำนวนมากอาจถูกมองว่าประสบความสำเร็จเพียงใน เชิงกิจกรรม แต่ไม่สามารถ สะท้อนผลกระทบที่แท้จริงต่อชีวิตของผู้คนได้ เพื่อตอบโจทย์ความท้าทายนี้ กรอบการประเมินผลลัพธ์ทางสังคมอย่าง Social Impact Assessment (SIA) และ Social Return on Investment (SROI) จึงถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือ เสริมในการประเมินผลโครงการดิจิทัล การใช้ SIA เป็นตัวช่วยอธิบายความ เชื่อมโยงระหว่างกิจกรรมของโครงการกับการเปลี่ยนแปลง ที่เกิดขึ้นกับ ผู้เข้าร่วมกิจกรรมโครงการและชุมชนในมิติต่าง ๆ ขณะที่ SROI ช่วยแปลง ผลลัพธ์ทางสังคมที่จับต้องได้ยาก ให้สามารถอธิบายคุณค่า และความคุ้มค่า ของการลงทุนในมุมมองที่ลึกและรอบด้านมากขึ้น เมื่อใช้สองกรอบนี้ร่วมกัน การประเมินผลลัพธ์ทางสังคมจึงไม่ได้ทำหน้าที่ เพียงสรุปผลปลายทาง แต่ กลายเป็นกระบวนการเรียนรู้ที่ช่วยพัฒนาโครงการไปพร้อมกัน หนึ่งในโครงการ ที่สะท้อนภาพนี้ได้อย่างชัดเจน คือ โครงการ ETDA Local Digital Coach หรือ ELDC โครงการนี้ไม่ได้มุ่งเพียงการถ่ายทอดความรู้ด้านดิจิทัลแบบ ห้องเรียน แต่สร้างคนในพื้นที่ ให้กลายเป็น “โค้ชดิจิทัล” ที่สามารถนำความรู้ ไปต่อยอดกับประชาชนและกลุ่มผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชนรอบตัวได้จริง ตั้งแต่การใช้เครื่องมือ ดิจิทัลพัฒนาคุณภาพสินค้า การสื่อสารกับลูกค้าผ่าน ช่องทางออนไลน์ ไปจนถึงการสร้างโอกาสทางธุรกิจใหม่ ๆ ให้กับ กลุ่มวิสาหกิจชุมชน

สิ่งที่เกิดขึ้นจาก ELDC จึงไม่ได้หยุดอยู่แค่จำนวนผู้ผ่านการอบรม แต่สะท้อนออกมาในรูปของความมั่นใจที่เพิ่มขึ้นของผู้ประกอบการชุมชน ความกล้าในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล และการเกิดเครือข่ายการเรียนรู้ ในระดับพื้นที่ ผู้เข้าร่วมกิจกรรมของโครงการส่วนใหญ่สามารถนำความรู้ ไปปรับใช้กับบริบทของตนเอง สร้างรายได้เพิ่มขึ้น และต่อยอดกิจกรรม
ทางเศรษฐกิจดิจิทัลในชุมชนของตน สิ่งเหล่านี้คือผลลัพธ์ที่อาจไม่ปรากฏ เป็นตัวเลขชัดเจนในทันที แต่มีความหมายอย่างยิ่งต่อการลดช่องว่างทางดิจิทัล และการพัฒนาอย่างยั่งยืน การนำ SIA และ SROI มาใช้ควบคู่ กับโครงการ ELDC ช่วยเปลี่ยนมุมมองการประเมินผลจากการนับกิจกรรมไปสู่การทำ ความเข้าใจคุณค่าที่เกิดขึ้นจริง ดังนั้นการประเมินผลลัพธ์ การคืนคุณค่าสู่สังคม จึงไม่ใช่เพียงขั้นตอนปลายทางเพื่อส่งรายงานผลสำเร็จโครงการ แต่กลายเป็น เครื่องมือที่ช่วยสะท้อนบทเรียน ปรับปรุง แนวทางการดำเนินงาน และสนับสนุน การตัดสินใจเชิงนโยบายในอนาคต เพราะการประเมินผลที่ดี ไม่ได้มีไว้แค่ บอกว่าโครงการ ‘ทำอะไรไปแล้ว’ แต่มีไว้ช่วยตอบว่า เราจะ ‘ทำให้ดีขึ้น กว่าเดิม’ ได้อย่างไร และนี่คือเหตุผลที่การประเมินผล ไม่ควรถูกมองว่าเป็น ภาระเอกสารแต่เป็น จุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงที่จับต้องได้จริง

บทความนี้จึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการชวนมอง “โครงการพัฒนา ทักษะด้านดิจิทัล” ผ่านเลนส์ใหม่ เลนส์ที่ให้ความสำคัญกับผู้คนไม่แพ้ เทคโนโลยีและมองเห็นคุณค่า ที่ซ่อนอยู่หลังตัวเลข ในบทความถัดไปเราจะ พาไปสำรวจอย่างใกล้ชิดว่า SIA และ SROI ถูกนำมาออกแบบและใช้กับ โครงการ อย่างไรในทางปฏิบัติตั้งแต่ การกำหนดกรอบการประเมินไปจนถึง การถอดบทเรียนจากพื้นที่จริง เพื่อให้ เห็นว่า การประเมินผลลัพธ์ที่ดี สามารถ เป็นพลังสำคัญในการขับเคลื่อนการ เปลี่ยนแปลงของโครงการดิจิทัล และสังคมไทยได้อย่างไร