AIGC
- 05 ต.ค. 69
-
73
-
ETDA ยกระดับ AIGPC สู่กลไกกลางขับเคลื่อน “AI Governance Sandbox” สกัดความเสี่ยงก่อนใช้จริง
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) เดินหน้ายกระดับศูนย์ AI Governance Practice Center (AIGPC) สู่การเป็น “กลไกกลาง” ขับเคลื่อนธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์ของประเทศ พร้อมเปิดทิศทางปี 2570 มุ่งเปลี่ยน AI Governance จากหลักการสู่การลงมือปฏิบัติจริง ผ่าน “AI Governance Sandbox” พื้นที่สำหรับทดลองและประเมินความเสี่ยงจาก AI Solution และแนวทางเชิงนโยบาย ก่อนนำไปใช้งานจริง
นางสาวรจนา ล้ำเลิศ ที่ปรึกษา ETDA และผู้อำนวยการศูนย์ AIGPC กล่าวว่า จากการขับเคลื่อนงานในปี 2569 พบว่า ความท้าทายสำคัญไม่ได้อยู่ที่การทำให้ทุกคนรู้จักหรือนำ AI มาใช้งาน แต่อยู่ที่แต่ละองค์กรมีระดับความรู้ ความพร้อม และความสามารถในการบริหารความเสี่ยงจาก AI แตกต่างกันอย่างมาก โดยสามารถสรุปเป็น “G-A-P” ซึ่งครอบคลุม 3 ช่องว่างสำคัญ ได้แก่ ช่องว่างด้านความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการกำกับดูแล AI (Governance Knowledge Understanding) แม้หลายองค์กรจะนำ AI ไปใช้ทั้งในงานหน้าบ้านและหลังบ้านแล้ว แต่บางแห่งยังไม่เข้าใจว่า AI มีความเสี่ยงอะไร ต้องตรวจสอบข้อมูลและผลลัพธ์อย่างไร ควรกำหนดความรับผิดชอบไว้ที่ใคร และหากเกิดความเสียหายจาก AI ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบ ต่อมาคือ ความพร้อมในการนำ AI ไปประยุกต์ใช้ (AI Readiness) ที่หลายองค์กรยังเข้าใจว่า AI หมายถึง ChatGPT หรือ Chatbot และประเมินความพร้อมเพียงว่าบุคลากรสามารถใช้เครื่องมือได้หรือไม่ แต่ความพร้อมที่แท้จริงต้องครอบคลุมถึงการรู้ว่า AI ถูกนำไปใช้ในกระบวนการใด ส่งผลกระทบต่อประชาชนหรือผู้รับบริการอย่างไร ข้อมูลที่นำมาใช้มีความเหมาะสมหรือไม่ ผลลัพธ์มีความถูกต้องหรือลำเอียงเพียงใด ส่วนช่องว่างสุดท้ายคือ การเปลี่ยนหลักการจริยธรรมไปสู่การปฏิบัติจริง (Principle to Practice) ที่ผ่านมา การขับเคลื่อน AI Governance มักให้ความสำคัญกับหลักความโปร่งใส ความเป็นธรรม ความปลอดภัย และการป้องกันความลำเอียง หรือ Bias แต่คำถามสำคัญในวันนี้คือ องค์กรจะนำหลักการเหล่านั้นไปใช้กับระบบ AI จริงได้อย่างไร
สำหรับปี 2570 เป้าหมายในการขับเคลื่อนงาน AI Governance ของ ETDA จะเน้นคำว่า “Action” มากขึ้น ด้วยการยกระดับศูนย์ AIGPC (AI Governance Practice Center) ให้เป็นกลไกกลางขับเคลื่อน AI Governance Sandbox เปิดพื้นที่ให้องค์กรนำ AI Solution หรือแนวทางเชิงนโยบายมาทดลองกับ Use Case จริงในสภาพแวดล้อมที่ควบคุมได้ เพื่อค้นหาความเสี่ยง กำหนดเกณฑ์ประเมิน และปรับปรุงระบบก่อนนำไปใช้งานในวงกว้าง แนวคิดสำคัญคือ “ไม่รอให้เกิดปัญหาแล้วค่อยแก้” แต่ต้องเห็นความเสี่ยงตั้งแต่ก่อนนำ AI ไปใช้จริง แล้วนำผลจากการทดสอบมาร่วมกันออกแบบแนวทางกำกับดูแลให้เหมาะกับลักษณะการใช้งานของแต่ละภาคส่วน โดย ETDA จะทำหน้าที่เชื่อมโยงหน่วยงานเจ้าของ Use Case ผู้พัฒนาเทคโนโลยี ผู้เชี่ยวชาญ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ให้เข้ามาร่วมกันทดลองและพัฒนาเกณฑ์กำกับดูแล เช่น หากองค์กรสื่อมวลชนต้องการพัฒนา “AI Reporter” ก็สามารถนำระบบเข้ามาทดสอบใน Sandbox เพื่อประเมินว่า AI มีความเสี่ยงด้านใด ข้อมูลที่นำมาใช้มีความรอบด้านหรือไม่ ผลลัพธ์มีความลำเอียงหรือคลาดเคลื่อนเพียงใด และควรวางระบบกำกับดูแลอย่างไรก่อนนำไปใช้จริง ซึ่งจะช่วยทำให้ AI Governance Sandbox ไม่ใช่เพียงแนวคิดเชิงนโยบาย แต่เป็นพื้นที่ที่องค์กรสามารถนำ AI Solution จริงเข้ามาทดลองและประเมินความเสี่ยงได้
อีกหนึ่งทิศทางสำคัญคือความร่วมมือระดับภูมิภาค โดย ETDA เตรียมร่วมกับประเทศสิงคโปร์พัฒนาชุดคำสั่งทดสอบ หรือ “Test Prompt ภาษาไทย” ที่ออกแบบให้เข้าใจภาษา วัฒนธรรม และบริบทของสังคมไทย เพื่อประเมินว่า Chatbot จะตอบสนองต่อสถานการณ์เสี่ยงอย่างไร เช่น เด็กสอบถามเรื่องการหนีออกจากบ้าน ผู้ใช้ถามถึงแนวทางทำร้ายตัวเอง หรือ AI ให้คำแนะนำที่อาจนำไปสู่อันตราย การทดสอบดังกล่าวสะท้อนว่า แม้ระบบ AI จะผ่านเกณฑ์ทางเทคนิคทั่วไป แต่อาจยังไม่ปลอดภัยหรือไม่เข้าใจความละเอียดอ่อนของภาษาและสังคมไทยอย่างเพียงพอ ประเทศไทยจึงจำเป็นต้องมีชุดทดสอบที่สอดคล้องกับบริบทของตนเอง ก่อนนำระบบไปใช้งานจริง
พร้อมกันนี้ ETDA ยังจะร่วมผลักดันการจัด “AI Incident Exercise” เพื่อซ้อมรับมือเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับ AI ในระดับข้ามประเทศ เช่น กรณี AI Scammer ที่ใช้ AI ปลอมแปลงภาพ เสียง หรือข้อความ แอบอ้างเป็นบุคคลหรือหน่วยงานรัฐเพื่อหลอกลวงประชาชน ซึ่งอาจสร้างผลกระทบต่อประชาชนหลายประเทศในอาเซียน และจำเป็นต้องอาศัยการประสานข้อมูลและมาตรการตอบสนองระหว่างประเทศอย่างใกล้ชิด
ที่ผ่านมา ในปี 2569 ETDA ได้วางฐานสำคัญรองรับการขยายผล ด้วยการทำงานร่วมกับเครือข่ายกว่า 140 หน่วยงาน ครอบคลุม 20 กระทรวง พร้อมพัฒนา AI Governance Guideline, Toolkit และ AI EIA Playbook ตลอดจนร่วมกับภาคธนาคารในการทดสอบ Ethical LLM และตั้งเป้าพัฒนาทักษะด้าน AI Governance ให้แก่บุคลากรมากกว่า 120,000 คน ซึ่งเครือข่ายดังกล่าวจะเป็น “ตัวคูณ” สำคัญในการขยาย AI Governance ให้เกิดขึ้นในวงกว้าง โดย ETDA และ AIGPC จะทำหน้าที่เชื่อมโยงองค์ความรู้ ผู้เชี่ยวชาญ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมกันพัฒนามาตรฐาน ทดลองแนวทาง และขยายผลให้การกำกับดูแลเดินหน้าไปพร้อมกับการพัฒนาเทคโนโลยี
นางสาวรจนา กล่าวทิ้งท้ายว่า “เป้าหมายของ AI Governance ไม่ใช่การห้ามใช้ AI แต่คือการจัดระบบดูแลความเสี่ยงให้เหมาะกับการใช้งานจริง มีผู้รับผิดชอบที่ชัดเจน และสร้างความมั่นใจให้ประชาชนและภาคธุรกิจสามารถใช้ AI ได้อย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ”